نامه‌های سوشیانت هزارم » 2006 » مارس

بنا بر اساطیر ایرانی هر کس که پا به عرصه­ی وجود می گذارد از سه بخش تشکیل شده است. زرتشت نیز از این قاعده مستثنی نبوده است. این سه بخش عبارتند از ۱- فَرَه ۲- فَرَوَهَر و ۳- جوهر تن.
نیز می­دانیم که بر اساس روایات دینی زرتشتی؛ تاریخ جهان به ۱۲هزار سال محدود است که به ۴ دوره­ی ۳ هزار ساله تقسیم می­شود. در سه هزاره­ی اول، آفرینش مینوی اتفاق می­افتد که می­توانیم آن­را با تعبیر فیض اقدس یا خلق علمی که ابن عربی به کار برده است منطبق دانست (خلق معنوی). فَرَوَهَر زرتشت نیز در پایان همین سه­هزاره­ی اول همراه با دیگر آفریده­ های مینوی خلق می­گردد. در سه هزاره­ی دوم، خلقت گیتی و ماده اتفاق می­افتد. در این ۶ هزار سال ۲ حمله از سوی اهریمن صورت می­گیرد. اولی در پایان سه­هزاره­ی اول و دومی در پایان سه­هزاره­ی دوم. در اولین حمله، اهورا مزدا را می­بینیم که با خواندن ورد و دعا اهریمن را بی­هوش می کند اما در بار دوم حمله اهریمن را می­بینیم که تا حدی پیروز می­شود. در این مرحله است که آفرینش خیر و شر اتفاق می­افتد. در ۶هزار سال باقی مانده عملا خیر و شر به هم آمیخته می­شوند. زرتشت نیز در میانه­ی این ۶هزار ساله متولد می­شود. یعنی اول سه­هزاره­ی چهارم یا آخر سه­هزاره­ی سوم. بنابراین از زمان تولد وی تا پایان جهان ۳هزار سال از عمر جهان باقی است.
اما این ۳ عنصر (فَرَه، فَرَوَهَر و جوهر تن) چگونه با هم ترکیب می­شوند تا زرتشت به دنیا بیاید، داستانی زیبا و اسطوره­وار دارد.

۱- فَرَه: این عنصر در ازل جزئی از اهورامزدا بوده است که به روشنی بی­پایان (گروستان=خانه­ی نغمه­ها یا تطبیقا “فی مقعد صدق عند ملیک مقتدر” به تعبیر قرآنی و اعلی علیین و محل مرضات) می­پیوندد. این عنصر از آن­محل به خورشید، سپس ماه و ستارگان و از آنجا به آتشی می­پیوندد که در خانه­ی “زوئیش” مادر ِ مادر زرتشت می­سوزد. این عنصر در لحظه­ی تولد “دوغدو” مادر زرتشت، به وی می­رسد و چنان وی را درخشان می­کند که تا چند خانه­ی اطراف از نور “دوغدو” روشن می­گردد. این نور ایزدی، البته چنانچه همیشه­ی تاریخ چنین بوده، بر برخی از جادوان (جادوگران) گران می­آید. به حیله و نیرنگ بر پدر “دغدو” فشار می­آورند تا وی را طرد کند. ناچار مادر زرتشت مجبور به ترک خانه شده و آواره به دیار “رَ گَ” یا “ری” آمده و با “پورشسب” ازدواج می­کند.
۲- فَرَوَهَر: این عنصر را دو امشاسپند* (بهمن= وُهومَنَه و اردیبهشت=اَشَ­وَهیشتَه) را در ساقه­ی هوم** آورده و به درختی پیوند زدند. این ساقه ماند تا زمان معلوم! زمانی که “پورشسب” به تلقین همین دو امشاسپند آن­را جداکرد و به خانه برد و به “دغدو” سپرد.
۳- جوهر تن: جوهر تن اما توسط باد به ابر منتقل شد. از ابر باران بارید و این عنصر لازمه برای پیدایش آدمی (در اینجا: زرتشت) وارد گیاهی می شود که دو گاو آن­را می خورند. از این دو گاو تا آن زمان بچه­ای زائیده نشده بود اما با خوردن این علف، نزائیده شیردار می­شوند! این شیر را “دغدو” با گیاه “هوم” مخلوط کرده هم خود می­نوشد و هم “پورشسب” از آن می­خورد و سپس با هم همبستر می­شوند.
به این صورت است که زرتشت در ششم فروردین مطابق با خورداد روز از این ماه، پا به عرصه­ی وجود می­گذارد.

میلادش به دوست­داران نور و پاکی مبارک باد.

* امشاسپندان صفات برتر تشخص یافته در دین زرتشتند که با یکدیگر دایره­ی کمال را تشکیل می­دهند. به اینان “فروزه­های ایزدی” هم می گویند. چراکه اینان تابش­هائی از نور مطلق (اهورامزدا) هستند.
** هوم یا هومه (در هند سومه) گیاهی نشئه آور و مستی­زا بوده که با آئین و آداب مفصل و خاصی توسط آریائیان قبل از ظهوز زرتشت استعمال می­گشته است. خصوصا در مراسم قربانی از جایگاه ویژه­ای برخوردار بوده است. زرتشت استعمال آن و اصولا هر چیز که مستی­زا باشد و عقل را زایل کند و همچنین مراسم قربانی گذاری را منع نمود. اما بنابر این اصل کلی که “یک نفر نمی­تواند فرهنگ یک جامعه را تغییر دهد” بعد از مرگ زرتشت کاهنان و موبدان به تدریج، چنانچه می­بینیم به آن تقدس بخشیدند و باز استعمال آن رواج یافت!

ماندیم و ماندیم و نرسیدیم. فغان و فغان که در طلب گنج­نامه­‌ی مقصود، خراب جهانی شدیم از غم و نشد. نشد که نشد عزیز!
داشتم فکر می کردم به سال قبل که چگونه بود و چگونه گذشت. بد بود و بد گذشت. تمام شد و با آن بسیاری از کسانم رفتند. من ماندم و دنیائی خیالی از واقعیت­‌های موجود! سال خوبی نبود. شرح غصه را قصه نمی­‌خواهم کردن اما چه کنم که بار گرانی است و لاجرم گوئی باید کِشیدش سالیان سال که شاید ماجرا همان باشد که گفته است: ولا یُمکنُ الفرار من حکومتِک!
درجا زدیم. سال قبل سال درجا زدن‌ام بود. بی هیچ دستاورد مفید فایده ای. وقتی می­‌بینم که چه لحظه‌ها از کف گریخته لجم می­‌گیرد. چه کار می­‌توانستم بکنم؟ هیچ. به گردن قضا و قدر می­‌اندازمش. ما مقهوران طبیعتیم. بدون شک. براستی که ما ترس خوردگانیم و لحظه لحظه مشغول تجربه‌ه­ای تلخ و جدید از ترس بودیم. بی هیچ شک و شبه­‌ای. گو هر لحظه­‌ای که بشر خواسته کمر طبیعت را خم کند به اطاعت از خودش، طبیعت به صورتی دیگر رخ می­‌نماید و ضربه شستی نشان ابناء بشر می­‌دهد. در هایکوهای سرزمین ژاپن آمده: زن بی فرزند چه ظریف رفتار می­‌کند با عروسک­‌ها.* ما ماندیم با عروسک‌­های دست­‌ساخته­‌ی خودمان. درست که ظریفانه برخورد می­‌کردیم اما بالاخره که مشغول عروسک بازی شدیم. جاماندیم و ماندیم و خلاصة‌ الکلام این که درجا زدیم عزیز!
سال قبل پُر بود از سوءتفاهم­‌ها. پُر از کینه­‌ها، بد دلی­‌ها و خوره­‌گی­‌های روح و جسم . رنج­‌هایی که وقتی به آن‌ها فکر می­‌کنم، پشتم می­‌لرزد و کابوسی شده برایم که مبادا پیش بیایند باز. هنوز از داغ ماجراهای این سال غصه­‌ها و قصه­‌ها دارم. کاش هیچ وقت به سراغم نیایند باز. باز خدا را شکر که جان به‌­در بردم.**
سال قبل اما همه­‌ی اینها را داشت و بدترش را هم. این­که به این واقعیت تلخ دست یازی که روزگار غریبی است. غریب آن‌چنان­ که کسی را که بزرگش کردی هم برود پی همین واقعیت‌های موجود یعنی زندگی که گویا در این زمانه شرط لازم و کافی­‌اش؛ بی‌خیال تمام خاطرات و دلبستگی­‌های قدیمی شدن است. یعنی برود و فکر نکند که کسی بود که مرا با او کاری بود. غریب؛ چراکه باید تنها بمانی و غریب. روزگار دل‌تنگی بود این سال قبل.
دلم نمی­‌خواهد داستان را کلیشه‌­ای کنم و حرف‌­های “صد من یه غاز” ردیف کنم برایتان که بله می­‌شود از دردها و غم­‌ها پله و نردبانی بسازی برای روزگار بهتر. کدام روزگار بهتر؟ وقتی دردهایی هستند که هنوز پشتت می­‌لرزد وقتی به یادشان می‌­آوری و این دردهای خوره­‌وار مشغولند به انجام وظیفه، دیگر کدام روزگار بهتر. بهتر از حیث بی­‌خیالی بیشتر حتما. من که اهلش نیستم عزیز!
روزگارم در سال گذشته ورق­‌های اساسی خورد. ورق­‌هایی با داستان­‌هایی اساسی­‌تر. اما این باعث نشد تا من نمانم. بگذریم. باید گذشت و گذاشت.
مذاقتان تلخ شد؟ ببخشیدم. جای دیگری نبود که درد دلی مانده را بگویم.

معشوقه بسامان شد تا باد چنین بادا
کفرش همه ایمان شد تا باد چنین بادا

حافظ شب هجران شد بوی خوش وصل آمد
شادیت مبارک باد ای عاشق شیدایی

عجب دلم گرفت. باور کنم؟ علی آقا تجویدی را باید دیگر مرحوم بخوانم؟ عجب از این زمانه. ابرمردی بود در ساخت و ساز آهنگ. دوستی می­گفت بی­شمار آهنگ و تصنیف دارد فقط در مایه­ی دشتی که همه به دستگاه حزن و غم می­خوانندش. عجب زمانه­ای شده. او را بسیار از نزدیک دیده بودم. وقتی قرار شد ارکستر ملی باز شروع به کار کند و شجریان بخواند در آن چند شب طلائی؛ اتفاقی شد که در کنارش قرار گرفتم. وقتی هر قطعه تمام می­شد، می­شد از خطوط صورت پیرمرد که به قول خوش بیست سال برای دیوارهای اتاقش ساز زده فهمید که در پوست خود نمی­گنجد. عجیب است عجیب. رفتن کسانی که دوسشان داری به­خدا عجیب است. این که یک­باره بروند و تو ندانی که چرا. عجب دلم گرفت. باور کنم؟

مطالب مرتبط:

۱٫ “… رفتم ای نامهربان …” از بی بی سی فارسی

۲٫ آتش کاروان خاموش شد” از روزنامه شرق”

تهران. ۲۴ سال پیش تر نبود که من می­خندیدم. این­گونه. ۱۰ روزی مانده به آن خنده. به سالگرد آن خنده. قیافه ام در این ۲۴ سال چقدر کِدر شده! می­فهمی سوشیانت؟ قیافه ام کدر گونه شده. مثل این اتاق خالی. مثل رنگ این خانه. خانه سیاه است. می­فهمی سوشیانت؟ اگر این عکس نبود شاید به یاد نمی­آوردم که اینگونه بودم. بدینسان خنده را ۲۴ سالی است که گم کرده­ام.
سوشیانت خاطرات من! وقتی که سیرتم کدر شد. صورتم نیز هم. دل سیاه شد؛ صورت که جای خود دارد. دیگر تمام است. صورتم سیاه است سیاه. می فهمی عزیز من؟
بهار دارد می آید و من قدمهایش را بر دوشم احساس می کنم. دوش که نه بر خطوط چشمانم که دیر زمانی است به انتظارش به دشت­های خاطره خیره نگریستم. به انتظار دخترک مغازله­های بهاری­ام. به دشت­ها خوب خیره شدم. ۲۴ سالی می شود که دیر زمانی نیست گویا. اما پیر شدم. گوئی ۲۴۰ سال عمر کرده­ام پس از ۳ سالگی­ام. پیرم کردی دخترک مغازله­ها. پیر.
خنده هایم کو؟ راستی آیا بهار نزدیک است؟

عشق کار نازکان نرم نیست

عشق کار پهلوان است ای پسر

خوب. الحمدلله حضرتش کشف شد. این نیم­فاصله­ی کذائی را می گویم. از وقتی سیدنا “خوابگرد” کک به تنبانم انداخته که نیم­فاصله­ به کار ببرم، مدت­هاست که می گذرد. این برنامه­ی کذائی معرفی شده اش هم به درد من نخورد. کل صفحه کلید را عوض می کند و برای من که با این سیستم جدید ۴-۳ ماهی است خو کردم تغییر ذائقه دادن بسی مشکل بود که بالاخره فهمیدم باید چه کرد و حسابی شادمان شدیم و به قول داور نبوی، در قسمت مربوطه عروسی مفصلی برپا شد که بله؛ ما هم برای نوشته­جاتمان ارزش قائلیم و الخ.
توصیه می کنم خوابگرد از این به بعد که این قضیه را جا انداخت به فکر امثال من باشد که راه­به­راه می خواهند از این تکنولوژی جدید استفاده کنند و سلام و صلواتی به روح پر فتوح اجداد پاک و مطهرش نثار کنند. سلام الله علیهم اجمعین.
مثلا من نمی­دانم این واژه­­ی “راه­به­راه” با ید با نیم­فاصله باشد یا خیر؟ یا “مدت­هاست…” را باید جدا بنویسم یا نه؟ خداوکیلی چون در دبستان یادم ندادند الان هم وقت ندارم که غلط­نامه­های مفصل حضرتش را بخوانم کم­کم یادمان بدهد. بازهم سلام و صلوات می فرستیم به روح اجدادش. صلوة‌ الله علیهم اجمعین من الان الی قیام یوم الدین و رحمة‌ الله و برکاته‌.

می گویند وبلاگ جائی است که می توان با آن اندازه ی آزادی را محک زد و میزانش را در جامعه ی مخاطب سنجید. راست گفته اند. از این به بعد مجبورم نظرهای خوانندگان عزیزم را قبل از انتشار مورد بازبینی قرار دهم. چرا؟ چون در این مدت، بارها مورد بی احترامی و فحاشی قرار گرفته بودم. مانند بعد از مقاله ی “حمله به تصوف” و حتی کار به تهدید و ارعاب کشید اما نه این طور که امروز. هرچه بوده خطاب به خودم بوده و توسط ایمیل یا کامنتی کوچک. امروز اما وضعیتی ناهنجار را شاهد بودم که در کامنت های چندین پست، فحاشی های بی دلیل گذاشته بودند. از خودم که بگذرم خطابش شعور سایر خوانندگان بود. این گونه بود که مجبور شدم سیستم Moderate comments را با آنکه دوست ندارم به راه بیاندازم.

از این به بعد دوستان فحاش می توانند هر آنچه دل تنگشان خواست را برایم ایمیل کنند. این گونه شاید کمی آرام بگیرند و عقده های درونیشان را کمی تسلی دهند. باقی بقای دوستان.

حق بین نظری باید تا روی ترا بیند

چشمی که بود خود بین کی روی خدا بیند

پ.ن. از جوانی که این بیت می خواند پرسیدند این شعر از کیست؟ گفت از من است. خواستند او را بیاویزند. سید نسیمی خود را رسانید و گفت: از من است تا آن که نسیمی را گرفتند و پوست کندند.نوشته اند یکی از فتوا دهندگان گفت: این مرد چنان کافر ست که اگر یک قطره از خونش بر عضو کسی بچکد؛ قطع آن عضو فرض است. بر حسب اتفاق؛ هنگام پوست برگرفتن از پیکر نسیمی؛ قطره خونی بر انگشت آن به اصطلاح قاضی که در مراسم حضوری فعالانه و نزدیک!! داشت؛ چکید. به قاضی گفتند که دقیقه ای پیش چنین می گفتی. گفت: من آن بر سبیل تمثیل می گفتم. نسیمی فی الحال گفت اگر یک انگشت زاهد را ببرند باز می گردد تا به حق پشت کند بنگر که این بیچاره عاشق را سراپا پوست می کنند و او دم بر نمی آورد.

چون خون بسیاری از او رفته بود، رنگ چهرهاش به زردی گرایید. گفتند : چرا زرد روی می گردی؟ گفت من خورشید آسمان عشقم؛ که در افق ابدیت طلوع کرده است. نسیمی در سال ۸۳۸ ه.ق مقتول شد.

ای با من و پنهان چو دل، از دل سلامت می کنم
تو کعبه‌ای، هر جا روم، قصد مقامت می کنم (مولوی)

آن روز که عهد با ما بستی و “قالوا بلی” شنیدی؛ چُنینت گمان بود که سرکشی عاصی چو من بیاید و آداب بندگی به قرار خود کند نه تو؟
تو را بنده ای چنین گمان بود که قبول طاعتت، چنان که به جبر تجلی نورت بر او بود، به اختیار کدورت معاصیش گزیند؟
آن روز تو را پندار چنین بود که بنده ات روزی به درگاهت چونان عریان شود که ببین. هر چه هستیم اینیم و لاغیر؟ که دعوی خویش به درگاه مولایش برد، آن هم به فضاحت؟ تو را گمان بر این بود که آنچه مکتوم داشتند یکی بیاید و عَلَمَش کند به پیش خلق تا بدانند که چون خدائی دارند؟
خیالت بود یکی آنچه شیخ خرقانی نکرد، آن کند. بی دلیل.*
که محب را چو عصیان در تحبب نبود، محب نام نکردند.