نامه‌های سوشیانت هزارم » 2006 » ژانویه

آمده. خبرش را شنیده بودم از دوستانم. گویا به شدت هم با یارانش مشغول برنامه ریزی هستند تا کار را شروع کنند. بگذار دلمان خوش باشد که روزی، روزگاری، باز این درخت تناور اما نیمه جان موسیقی اصیل ایرانی را ببینیم که دارد ثمره می دهد. خدا کند که آمدنش نوید روزهائی را بدهد که شجریان خودش بود نه کس دیگری! لطفی جدی و با حوصله ساز می زد و … .

لطفی می تواند محرک خوبی باشد. می تواند حتی جان تازه ای باشد. به شرطی که بخواهد و بخواهند! که خود را درگیر بروکراسی های خود خواسته نکند! که کار کند. عمیق. نه مانند خیلی از کارهائی که آن طرف کرده و دور از چشم مخاطبان عام و حتی خاص که برخی درز کرده و دیدیم که چیزکی نبوده در مقام و شان استاد.

او بر گردن موسیقی حق بسیار دارد. می دانم. او برای حد اقل من رویائی از شور و عشق است. او برایم خاطراتی را زنده می کند که فراموش نشدنی اند و برای خیلی های دیگر. ساز او چنانم کرد که تا مدتها آنقدر کاست “عشق داند” را گوش دادم تا نوار از بین رفت و این قصه دفعتی دیگر هم تکرار شد! حالا او آمده.

بگذار دلمان خوش باشد .

ای دل اندربند زلفش از پریشانی منال – مرغ زیرک چون به دام افتد تحمل بایدش

پ.ن: یادش بخیر. سحرگهی کنار رکن یمانی کعبه، چه شوقی داشتم با این آیه که با همرهی حافظ مست و لایعقلم کردند.

پ.ن: فرض کن ساعت ۴٫۳۰ صبح باشد، ۵-۴ ساعت بعد امتحان کمر شکن ِ”ادیان هند” داشته باشی، نصف شبی سرو گوشت بجنبد به وبگردی، یک غزل ِ ناب معاصر بنوازدت به مهر، امیر حسین سام و گروه سایه اش هم مهمانت کرده باشند به یک تصنیف خاطره زنده کن ِبه قول آن مدیر انتشاراتی دهه ی شصتی، چه شود… .

برای چند لحظه چشمت را ببند و آرام به دنیائی بی ابتذال نگاه کن که در ذهنت می سازیش. بساز.بساز. ساز به قشنگی می زنی. برای اندک زمانی رخت برگیر و بیا.
دور شدم. از من حقیقی ام دور می شوم. با سرعتی جنون وار دارم از دست می روم. خودم از خودم می روم. خیسم. خیس خیس از این باران زمستانی. خلوتی کجاست؟ سکوتی در صدائی می خواهم که نمی شنوم. چرا یکی سکوت نمی کند که ناگفته ها را بشنوم. حرف نزنید. من خسته ام و به خوابی ابدی نیازمندم. من، من… من گم شدم. کجاست خانه ی من؟ من اینجا را نمی شناسم. مردمانش برایم غریبه اند. چرا به زبان من کسی سخن نمی گوید؟ فکرم را چرا کسی نمی خواند؟ مادرم کجاست که برایم قصه بگوید؟
کجاست؟ آن سوالی که نوک زبانم می گردد؛ آخر کجاست؟ چرا نمی یابمش؟ سوال که سوال شود… شده. من به کسی احتیاج دارم که روح مذاب شده ام را آرام آرام به اقیانوسش رهنمون کند. کاش کسی بود. کسی نیست!
فصل تلخی است این زمستان. مرا الکی الکی هوائی می کند که بروم. شعری ام می کند. یاد “فرهنگ فر”م می اندازد و سکوت تلخش در هر سکوت نُتِ پنجه هایش که بر تنبک فرو نمی آمد و حسرت جهانی بر دل من و تنبک می گذاشت. سکوتی پتک مانند که بر سر فرو می آمد. راستی کسی ناگفته های او را در میان سکوت نُتها شنیده؟ فصل زهری است زمستان. مرا می کِشد به دنبال خودش و می برد به ناکجا آبادها. می کشد از سلوکِ “دولت آبادی” تا غم های “سید خلیل عالی نژاد”. تا مردمان گرم-خانه های جنوب شهر. همه جا. این همه، جا و من خسته ی این خاک بد سیرت. دیدی کسی که نای حرکت ندارد و دستش بسته اند و می کشانندش. هی بیا هی بیا. دلم هوس ذره ای نور کرده که بتابد و نمی تابد.
آرام آرام بیا. تند نه. همین مصیبت که دارند مرا تند می کِشند و می برند بس. قصه ها، خاطره ها، یکی یکی نو می شوند. زیر لب زمزمه می کنم: به سر دروازه ی هستی نوشتیم – غم بی همزبانی کُشت مارا.* آهان! بخوان. صدای تو خوب است. بخوان. همایون مثنوی بخوان. همین یک بیت را فرض کن صد بیت مثنوی است. حالا بخوان.
هجوم نیاورید لامصب ها! اندکی آرام تر. بگذارید یکی یکی ببینمتان. بگذارید آهسته تر بر روی هرکدامتان تمرکز کنم. چقدر هوار می کشید. من از دست همین هوارهایتان گذاشتمتان و گذشتم. آری اندکی آهسته تر!
« کتبت قصة شوقی و مدمعی باکی ».** آه. آه از این قصة شوق ِ من. پاک می کند مرا از هر چه غیر اوست. و همین مرا – روح مرا – لغزنده تر می کند. همین است که می لغزم و به پیش می روم. همین است که خسته ام کرده. چقدر لغزش؟ دیدی جرات سُر خوردن نداشته باشی و هی پایت برای خودش راه بیافتد جلوتر از تو و تو مدام جوش بزنی و بترسی که الان وقت سقوط است؛ بعد گام به محکمی برداری غافل از اینکه چستی و چالاکی باید تا سفتی و سختی. خسته ات می کند این لغزندگی جاده ها. این یخ های رابطه از پایت می اندازند آخر. چشم باز می کنی و می بینی زیر هجوم قدم های خاطره ای.
“دنیا گرفتارت کرده پسر جون؟” پیرمرد سیگار فروش می گفت. دنیا… دنیا… دنیا… .
نشستم و نگاه کردم به گنجشککان بی پناه. در این باران و سوز سرما مگر چقدر جان دارند که می کنند؟ هی حرص خوردم و نگاهشان کردم.
کاش الان گرفتار این بدمصب نبودم تا می کندم و می رفتم. شاید می رفتم گوشه ی دنجی که جزو این دنیا نبود. مال دنیا نبود. راستی مرا با دنیا چه کار؟ کاش جائی در گوشه ی یکی از کتابخانه های معروف داشتم. من بودم و کتاب و کتاب. آنقدر می خواندم و می نوشتم تا آرش وار بند بند تنم از فشار قلم و کلمه و ابهت آن از هم می گسست. ن وَالْقَلَمِ وَمَا یَسْطُرُونَ. مَا اَنتَ بِنِعْمَةِ رَبِّکَ بِمَجْنُونٍ. وَاِنَّ لَکَ لَاَجْرًا غَیْرَ مَمْنُونٍ.

***
کوهستان را دوست دارم. لغزش های زمستانی اش را دوست دارم. پشت به قله ی کوه نشستن را اگر به سلامت تا قله برسی یا حتی تکیه به جداری از دامنه ی کوه را دوست دارم. بلغزی و بروی و خیالت نباشد از لغزیدن که خسته ات کند. بگذاری که پایت برای خود، جلوتر از تو براه بیافتد و تو بگذاری که هرجا که خاطرش می کشد به زیرت بکشاند حتی ته دره. از آن بالا یا از ته دره می توانی خدائی را احساس کنی که در وجودت به تک و تا افتاده. همچو طفلی که در رحم مادر به تقلاست. خدا را می توانی حس کنی با تمام وجودت. اینجا دیگر کار از مکاشفه و دیدار روحانی گذشته. به جسم می توانی وجودش را در خود حس کنی. ببینیش. بشنویش. راستی که لغزش پای تا قله یا دره، به دیدن خدایت می ارزد. این گونه نیست؟

* شعر از: مرحوم استاد ناصرخان فرهنگ فر- رحمة الله علیه -
** شعر از: حضرت مولانا حافظ شیرازی – رحمة الله علیه -

انگاری باید این بار هم بکشانمش. نمی دانم مرده است یا نه! نبض قلب و نفس کشیدن یا نکشیدنش دست خودش بود یا شاید جوری می کشید که من نمی دیدم. کولش کردم و باز با سختی تمام تا جدار کوه که در آن می شد آدمی را در همین قد و هیکل جاسازی کرد تا خوراک طبیعت شود، کِشیدمش!
نمی دانم چه چیز باعث شد که تا شب پهلوی جسد بمانم تا خوراک حیوانات و کرکس های اطراف نشود. ماندم. با باد شبانگاهی کم کم می شد بوی تعفن برآمده از جسد را حس کرد. بلند شدم. برای آخرین بار رفتم تا با مردی دیدار تازه کنم که سه ماه بود برایم قصه ی خونی را می گفت که ریخته شده بود. ریخته بودش. در ساق پاهایش دو جدار عمیق ِ خشک شده نمایان بود که گوئی کسی می خواسته آنها را با نرمی و آزار بسیار قطع کند. حیوانات کوچک روی سر و صورت پیرمرد جولان می دادند و با ولع بسیار مشغول انهدام جسدی بودند که سه ماه بود برایم قصه شده بود.
راه را شبانه تا پائین کوه طی کردم. به کجا باید می رفتم؟

ادامه دارد… .

گفتند موسی را کدام سختی بر تو گران تر آمد ؟ فرمود: آنگاه که “خضر” مرا گفت، “هَذَا فِرَاقُ بَیْنِی وَبَیْنِکَ”.* مصیبت چنان گران آمد که از آن دشوار تر نبود.

«سوره کهف . آیه ۷۸»

روزگار را چنانچه افتد و دانی دارم سپری می کنم تا این چند روز امتحانات تمام بشود. رفقا هم که در کامنت ها دارند غوغا می کنند. یکی از “باده ی نور” و “اهل طهور” می گوید، یکی از “سلام” می نویسد و “جام بماصبرتم”، آن یکی هم از اسرار و کتمان سر و ” والذین جاهدوا فینا لنهدینهم سبلنا”.
دلم تنگ است. هر کدام از این جملات برایم دنیائی از خاطره اند و حرف و حدیث. یادت بخیر میرزا محمد اسماعیل! یادت بخیر!

از طلب تا دیَّتِ عاشق همه اینجاست!

من طلبَنی وَجَدنی و مَن وجدنی عَرفنی و من عرفنی احبَّنی و من احبَّنی عشقنی و من عشقنی عشقته و من عشقته قتلته و من قتلته فعلیّ دیته و من علیّ دیته فانا دیته. « حدیث قدسی »

آن کس که مرا طلب کند، مرا می یابد و آن کس که مرا یافت، من را می شناسد و آن کس که مرا شناخت، مرا دوست می دارد و آن کس که مرا دوست داشت، به من عشق می ورزد و آن کس که به من عشق ورزید، من نیز به او عشق می ورزم و آن کس که من به او عشق ورزیدم، او را می کشم و آن کس را که من بکشم، خونبهای او بر من واجب است و آن کس که خونبهایش بر من واجب شد، پس خود من خونبهایش می باشم!

دوست نادیده ام، داریوش محمد پور لطف کرده و جداگانه ای در وصف اینجا و حال و هوایش نوشته است.

راستی این خلوت سرا میهمانی هم دارد؟!

نمی دانم چند نفرتان تا بحال صدای استاد شجریان ِ ۳۰-۲۰ سال پیش را شنیده اید.

شجریان در آن دوره به شیوه ی خاصی به اصطلاح چپ کوک می خوانده. این جنس صدا را بعدها در آوازهائی از مرحوم بسطامی هم شنیدیم. امروزه که پدیده ی “ادای شجریان درآوردن” مُد شده و هر کس و ناکسی سعی دارد صدایش را شبیه شجریانِ امروزی کند و بخواند، بد نیست سری هم به آرشیوهای قدیمی صدای استاد بزنیم تا ببینیم آیا کسانی که امروزه این گونه اند، می توانند مانند آن دوره ی وی بخوانند؟!

متاسفانه گویا استاد هیچ رغبتی برای انتشار اینگونه آثار ندارد. نمی دانم چرا. اما به گفته ی خودش در مصاحبه ی چند سال پیشش با مجله ی “فیلم” آنقدر انواع مختلف و شیوه های متفاوت آوازی را مخصوصا با “لطفی” اجرا کرده که حد و حساب ندارد.

نمونه ی زیر یکی از آنهاست که در آرشیو” آواها” موجود است. صدای شجریان در آن زمان واقعا “هل من مبارز” می طلبیده.

کسی می تواند درک کند که چه اتفاقی افتاده؟ حسین می گوید:

و انت الذی ازلت الاغیار عن قلوب احبائک حتی لم یحبوا سواک، و لم یلجئو الی غیرک. یا من اذاق احبائه حلاوه الموانسه، فقاموا بین یدیه متملقین… .

چه غریب ماندی ای دل، نه غمی نه غمگساری
نه به انتظار یاری، نه ز یار انتظاری

به غروبِ این بیابان بنشین غریب و تنها
بنگر وفای یاران که رها کنند یاری

امروز که گذرم به بیابانهای اطراف تهران افتاد، بی اختیار این شعرِ لطیف “سایه” بر زبانم جاری شد. دیدم عجب مناسب حال است. با خودم گفتم کاش همه ی غم غربت ها همچو غم حافظ که دواش “به شهر خود روم و شهریار خود باشم” بود که لااقل جائی به سر می شد. غم غریبی و غربت آن وقت درد بی درمانی می شود که همچو “اخوان ثالث” در وطن خویش غریب باشی و تظاهر به آشنا بودن کنی!

بد دردیست. تا به حال چشیدیش؟